Kỳ cuối: Cần áp dụng chế tài mạnh mẽ đối với người nổi tiếng sai phạm

Hằng Du Mục quảng cáo "lố" sản phẩm yến sào

"Phong sát” người nổi tiếng nếu vi phạm

Bàn về vấn đề này, GS.TS Từ Thị Loan, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Viện Văn hoá, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng: các nhân vật nổi tiếng có tiếng nói đặc biệt quan trọng đối với công chúng đặc biệt là thế hệ trẻ. Họ không chỉ là những người có tác động lớn mà còn là những hình mẫu để giới trẻ bắt chiếc và làm theo vì thế những người này cần phải có lối sống và cách hành xử gương mẫu trong đời sống cũng như trên không gian mạng.

Để điều chỉnh những hành vi lệch chuẩn của văn nghệ sĩ và những người nổi tiếng, Bộ Thông tin và Truyền thông (trước khi sáp nhập) đã ban hành Bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng. Tuy nhiên nó dường như cũng chỉ dừng lại ở việc khuyến khích giáo dục và nâng cao nhận thức. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đã ban hành Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Quảng cáo, dùng pháp luật để điều chỉnh hành vi của các nghệ sĩ, những hành vi xử phạt hành chính và hình sự cũng được áp dụng, chứng tỏ pháp luật Việt Nam ngày càng chuẩn hóa hơn, hoàn thiện hơn các thể chế và các chế tài xử lý ngày càng có tính răn đe và có tính giáo dục cao, ngăn chặn tình trạng này khiến cho mọi người khi phát ngôn phải thận trọng hơn. Qua đó cũng cho thấy sự cố gắng của các cơ quan chức năng.

Tuy nhiên, thực tế, trên không gian mạng nhiều khi các máy chủ đặt ở nước ngoài nên việc xử lý các vi phạm còn chậm hoặc gặp khó khăn. Vì vậy biện pháp lâu dài là chúng ta phải xây dựng được những mạng nội địa đủ mạnh để người dân dùng phổ biến, không bị phụ thuộc vào các mạng nước ngoài, có như vậy thì việc phát hiện, xử lý vi phạm sẽ dễ dàng hơn.

GS.TS Từ Thị Loan, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Viện Văn hoá, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam

GS.TS Từ Thị Loan cũng cho rằng, để chặn đứng vấn nạn này có lẽ cũng đến lúc chúng ta phải áp dụng những biện pháp mạnh mẽ như bên Trung Quốc “phong sát”, cấm sóng có thời hạn và vĩnh viễn tùy trường hợp và mức độ vi phạm.

Để đẩy lùi những tồn tại này, ngoài việc tăng cường các chế tài có lẽ cộng đồng mạng cũng cần phải nâng cao trách nhiệm và ý thức, cần phải tố cáo, phản hồi, bình luận, tẩy chay ngay trên chính các nền tảng mạng xã hội. Ngoài ra rất cần phải nâng cao ý thức của các chủ thể là những văn nghệ sĩ và những người có uy tín trong xã hội trên không gian mạng.

Để tránh sa vào những cái bẫy quảng cáo rất cần sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan, ban, ngành làm sao để có hành lang pháp lý đủ mạnh, đủ sức răn đe để thanh lọc môi trường quảng cáo “bẩn” đang nhiễu loạn trên không gian mạng hiện nay. Để tránh “tiền mất tật mang”, “đòi được vạ thì má đã sưng” có lẽ vấn đề quan trọng nhất vẫn phụ thuộc vào sự thông thái của người tiêu dùng.

Đồng quan điểm với GS.TS Từ Thị Loan, tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng: “Để kiểm soát tình trạng gian lận thương mại, quảng cáo sai sự thật, lừa dối khách hàng, thậm chí lừa đảo thì cần phải hoàn thiện cơ chế chính sách pháp luật, tăng cường tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật để nâng cao trình độ nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của đơn vị kinh doanh sản phẩm hàng hóa dịch vụ, đơn vị quảng cáo và người tiêu dùng. Cần xây dựng cơ chế đồng bộ, khoa học, hợp lý để kịp thời phát hiện xử lý vi phạm và tăng cường công tác quản lý. Bên cạnh đó, cần nâng cao trách nhiệm, ý thức của những người nổi tiếng, đa dạng hóa các hình thức xử lý vi phạm đối với những người nổi tiếng, những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật và kinh doanh trên không gian mạng”.

Theo tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, một số người nổi tiếng vì lợi nhuận nên bất chấp các hành vi vi phạm pháp luật, họ sẵn sàng nộp phạt hành chính, có thể có vài lời xin lỗi, nhưng sau đó lại đâu vào đấy và tiếp tục vi phạm. Bởi vậy cần áp dụng các chế tài mạnh mẽ đối với những người nổi tiếng và có thể bổ sung các hình thức xử lý như “phong sát”, cấm biểu diễn, cấm thực hiện hoạt động nghề nghiệp trong một thời gian.

Tại buổi thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo, đại biểu Phan Thị Thanh Phương (Đoàn Đại biểu TP Hồ Chí Minh) đề nghị làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trong hoạt động quảng cáo. Đồng thời, phải minh bạch hơn trong quản lý quảng cáo, đặc biệt là trên các phương tiện báo chí, truyền thông, cần phân định rõ giữa tin bài mang nội dung quảng cáo và tin bài thuần túy. Điều này giúp độc giả nhận biết và phân biệt được đâu là nội dung quảng cáo, đâu là tin tức chính thống.

Đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn Đại biểu tỉnh Trà Vinh) đánh giá, thực tế cho thấy, quảng cáo trên các nền tảng số, đặc biệt là mạng xã hội và các ứng dụng trực tuyến, ngày càng trở nên phổ biến trong chiến lược tiếp thị của các doanh nghiệp và tổ chức. Những quảng cáo này thường có những cam kết không thực tế về chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ, phóng đại quá mức hoặc không minh bạch về thông tin, dẫn đến mất niềm tin vào thị trường và các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh chân chính. Vì vậy, cần kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi quảng cáo sai sự thật, yêu cầu các đơn vị quảng cáo phải minh bạch, cung cấp thông tin rõ ràng, đáng tin cậy, không đánh tráo khái niệm về thông tin sản phẩm, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

Nâng cao trách nhiệm giữ gìn hình ảnh

Chị Nguyễn Thị Hạnh - một chuyên gia trong ngành truyền thông cho biết: “Người nổi tiếng, đặc biệt là nghệ sĩ quảng cáo “lố”, sau khi bị cơ quan chức năng réo tên thì người tiêu dùng sẽ mất niềm tin và quay lưng với họ. Nếu như chỉ vì lợi ích của bản thân mà họ quảng cáo bất chấp, gây ảnh hưởng tiêu cực cho người tiêu dùng, cho cộng đồng thì chính họ đã tự lật đổ hình ảnh đẹp của mình trong mắt công chúng, tự mình hủy hoại cả sự nghiệp bao năm gây dựng. Mất đi niềm tin rồi rất khó lấy lại được. Và khi nghệ sĩ tai tiếng, bị công chúng tẩy chay thì đồng nghĩa con đường sự nghiệp của họ cũng dễ dàng bị khép lại do các đối tác sẽ không mời một nghệ sĩ có hình ảnh xấu đóng phim, biểu diễn, quảng cáo,... nữa. Phía nhãn hàng mà nghệ sĩ quảng cáo "lố" cũng phải chịu thiệt hại nặng vì người tiêu dùng không còn tin tưởng để tiếp tục mua hàng.

Nghệ sĩ phải ghi nhớ rằng hình ảnh mất thì chắc chắn sự nghiệp sẽ tiêu tan. Không những bản thân nghệ sĩ bị ảnh hưởng mà họ còn làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiều cá nhân, tập thể khác hợp tác với họ, ví dụ như bộ phim họ đóng không thể ra mắt, chương trình họ biểu diễn bị hoãn lại,... Hàng trăm, hàng nghìn con người cùng bị ảnh hưởng, kéo theo bao thiệt hại về kinh tế,... Từ đó, họ có thể bị đối tác kiện, buộc phải đền hợp đồng.

Vì vậy, nghệ sĩ cần đặc biệt nâng cao trách nhiệm giữ gìn hình ảnh bằng những hành động thiết thực, đặc biệt phải có sự cân nhắc, tìm hiểu kỹ lưỡng trước khi đồng ý quảng cáo cho sản phẩm nào đó. Trong quá trình quảng cáo cần cẩn trọng việc sử dụng từ ngữ, trách khuếch đại công dụng, thành phần,... của sản phẩm. Sự nổi tiếng, thu nhập cao phải đi liền với chuẩn mực đạo đức, trách nhiệm xã hội thì nghệ sĩ mới trụ lâu được. Các đơn vị quản lý nghệ sĩ cũng cần có sự quản lý chặt chẽ, định hướng cho các nghệ sĩ để họ có hướng đi đúng đắn”.

Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam Nguyễn Trường Sơn cho rằng, để giải quyết triệt để vấn nạn người nổi tiếng quảng cáo sai sự thật cần có sự phối hợp đồng bộ giữa luật pháp chặt chẽ, sự vào cuộc của các cơ quan quản lý, ý thức trách nhiệm, tự giác của người nổi tiếng, sự thông thái của người tiêu dùng. Đặc biệt, sức mạnh của cộng đồng trong việc lên án và tẩy chay những hành vi sai trái chính là hình phạt cao nhất buộc nghệ sĩ phải giữ gìn hình ảnh của mình. Với những người có danh xưng chính thống, bên cạnh việc tăng nặng mức phạt hành chính, cần phải có các hình thức xử phạt như tước danh hiệu, cấm biểu diễn, cấm quảng cáo dưới mọi hình thức.

Tiến sĩ, nhà nghiên cứu văn hóa Lý Tùng Hiếu - giảng viên Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh nêu quan điểm: "Nghệ sĩ muốn sống trong lòng công chúng phải biết giữ gìn đạo đức, hình ảnh. Uy tín, hình ảnh chính là tài sản lớn nhất của người nghệ sĩ. Một khi công chúng mất niềm tin, nghệ sĩ coi như mất tất cả".

	Kỳ 1: Quảng cáo sai ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng
	Kỳ 2: Quảng cáo sai sự thật có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự
	Kỳ 3: Vì đâu “treo đầu dê, bán thịt chó”?