Từng bước đưa Thủ đô Hà Nội trở thành trung tâm lớn, tiêu biểu của cả nước về giáo dục, đào tạo chất lượng cao

Luật Thủ đô 2024, góp phần đưa Thủ đô Hà Nội trở thành trung tâm lớn, tiêu biểu của cả nước về giáo dục, đào tạo chất lượng cao. Ảnh H.L

Phân quyền cho Hà Nội quy định đặc thù, vượt trội

Hà Nội là địa phương được sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Bộ Chính trị ban hành nhiều Nghị quyết riêng về phát triển Thủ đô, Quốc hội ban hành Luật Thủ đô 2024 và nhiều chính sách đặc thù.

Đặc biệt, Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5/5/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ một số định hướng lớn phát triển Hà Nội. Trong đó, xác định phương hướng phát triển giáo dục của Thủ đô: “Thu hút nguồn lực xã hội đầu tư phát triển giáo dục, đào tạo; hệ thống trường có nhiều cấp học, trường chất lượng cao; các loại hình liên kết đào tạo trong nước và quốc tế”.

Luật Thủ đô 2024 kế thừa quy định về giáo dục tại Luật Thủ đô 2012, đồng thời bổ sung quy định một số chính sách đặc thù nhằm phát triển giáo dục và đào tạo của Thủ đô theo mục tiêu trên. Nếu pháp luật hiện hành mới chỉ cho phép các cơ sở giáo dục tư thục thực hiện liên kết đào tạo thì Luật Thủ đô 2024 mở rộng hơn, cho phép cả cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông công lập của thành phố được thực hiện liên kết giáo dục với cơ sở giáo dục nước ngoài và giao Chính phủ quy định chi tiết về điều kiện, trình tự, thủ tục, chương trình giáo dục, việc cấp văn bằng, chứng chỉ.

Đây là cơ sở pháp lý để thúc đẩy phát triển các loại hình liên kết đào tạo trong nước - quốc tế tại các cơ sở giáo dục và đào tạo công lập, nâng cao chất lượng đào tạo của giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông công lập của Thủ đô, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh được tiếp cận với giáo dục chất lượng cao ngay ở Thủ đô Hà Nội, thay vì phải đi ra nước ngoài.

Vấn đề cần lưu ý là pháp luật hiện hành chưa có quy định riêng về cơ chế tài chính áp dụng đối với các cơ sở giáo dục công lập chất lượng cao, cơ sở giáo dục công lập có nhiều cấp học, cơ sở giáo dục công lập thực hiện liên kết giáo dục với cơ sở giáo dục nước ngoài nên việc quản lý tài chính gặp nhiều khó khăn. Quy định hiện hành cũng không nêu hỗ trợ giá dịch vụ cho học sinh không phân biệt công lập và tư thục.

Để khắc phục bất cập này, Luật Thủ đô 2024 trao quyền cho Hà Nội chủ động hơn trong cơ chế tài chính, hỗ trợ học phí cho học sinh phổ thông và trẻ em mầm non trên địa bàn, không phân biệt trường công lập, dân lập và trường tư thục. Tương tự, người học nghề trình độ trung cấp, cao đẳng, thường trú tại Hà Nội cũng được hỗ trợ học phí.

Luật cũng phân quyền cho UBND TP quy định một số nội dung đặc thù, vượt trội so với pháp luật hiện hành về giáo dục chất lượng cao và bổ sung, điều chỉnh chương trình giáo dục giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông đối với một số môn học, hoạt động giáo dục bổ trợ tại cơ sở giáo dục công lập chất lượng cao để phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội của Thủ đô.

Tận dụng các cơ chế đặc thù, vượt trội để tạo ra bước phát triển đột phá

Trên địa bàn Hà Nội có khoảng 80% số trường đại học, viện nghiên cứu của cả nước; 82% số phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia; 65% số giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ và tiến sĩ khoa học cùng gần 1 triệu sinh viên đang sinh sống, học tập, làm việc tại Hà Nội; tạo nên một nền tảng dân trí, hệ sinh thái học tập hàng đầu cả nước. Học sinh Thủ đô luôn đạt thành tích cao, đứng đầu cả nước trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế. Nếu như năm 2008, học sinh Hà Nội tham gia các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia mới đạt 88 giải thì đến năm 2024, học sinh thành phố đạt 184 giải (tăng gần 2,1 lần).

Hà Nội được hưởng các chính sách ưu đãi đặc thù nổi trội, cho phép tạo dựng hành lang pháp lý hỗ trợ mạnh mẽ phát triển toàn diện. Đây cũng là cơ hội riêng có do vị thế Thủ đô đem lại, rất thuận lợi cho sự phát triển.

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Thủ đô nhấn mạnh, các trường cần đa dạng hóa các loại hình giáo dục, mở rộng quan hệ hợp tác với nhiều quốc gia, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô, tôn trọng và trọng dụng người có đức, có tài...

Đây là tiền đề đáp ứng tốt hơn nhu cầu nâng cao hiểu biết của người dân, từ nông thôn đến thành thị, tăng tính chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh, đưa chương trình giáo dục của Thủ đô tiệm cận hơn với nền giáo dục tiên tiến của khu vực và thế giới; từng bước đưa Thủ đô Hà Nội trở thành trung tâm lớn, tiêu biểu của cả nước về giáo dục, đào tạo chất lượng cao, thích ứng với quá trình chuyển đổi số quốc gia, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế như Luật Thủ đô 2024 đã đề ra.

Ở góc nhìn khác, PGS.TS Bùi Tất Thắng, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, Thủ đô Hà Nội là trung tâm giáo dục và đào tạo hàng đầu cả nước. Bên cạnh hệ thống giáo dục bậc phổ thông rất phát triển, Hà Nội là nơi có độ tập trung rất cao số lượng các trường đào tạo nhân lực (các trường đại học, cao đẳng, dạy nghề) và vì thế, đã góp phần rất quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đạt được, hệ thống giáo dục đào tạo trên địa bàn Thủ đô Hà Nội còn tồn tại hai vấn đề lớn cần được khắc phục như hạ tầng giáo dục phổ thông còn chưa phát triển kịp theo sự gia tăng dân số, dẫn đến hiện tượng thiếu trường, lớp; các trường đại học tập trung ở khu vực nội đô gây quá tải về hạ tầng; giáo dục nghề nghiệp tăng về quy mô nhưng chất lượng chưa cao…

Như vậy, định hướng không gian phát triển giáo dục đào tạo trên địa bàn Thủ đô Hà Nội cần giải quyết đồng thời hai việc. Một là tăng cường xây dựng các trường, lớp học phổ thông ở những nơi còn thiếu (so với chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo), bao gồm mở rộng, nâng cấp và xây mới hơn 80 trường trung học phổ thông, trong đó xây dựng mới ít nhất 50 trường trung học phổ thông trên toàn thành phố; xây dựng thêm các trường phổ thông liên cấp chất lượng cao tại những nơi có điều kiện và nhu cầu.

Hai là, theo Luật Thủ đô 2024, trong khu vực nội đô lịch sử, sẽ không mở rộng diện tích đất của các bệnh viện hiện có; không mở rộng, xây dựng mới khu công nghiệp, cụm công nghiệp, cơ sở sản xuất công nghiệp, cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp; không được đặt địa điểm đào tạo mới trong khu vực nội đô lịch sử.

Các cơ sở sản xuất công nghiệp, cơ sở y tế, cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và trụ sở các cơ quan, đơn vị trong đô thị trung tâm không phù hợp với quy hoạch chung Thủ đô phải thực hiện việc di dời. Việc di dời các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã được đặt ra từ lâu, nhưng việc thực hiện rất chậm chạp.

Trong Quy hoạch lần này, dự kiến sẽ tiến hành di chuyển và/hoặc xây dựng cơ sở 2 của 25 trường đại học ở nội đô sang khu vực Hòa Lạc, Xuân Mai và Sơn Tây. Đồng thời, tại vùng đô thị này sẽ xây dựng một số trường thực hiện chức năng trung tâm quốc gia đào tạo và thực hành nghề chất lượng cao, đạt chuẩn nghề quốc tế.

Theo PGS.TS Bùi Tất Thắng, Luật Thủ đô 2024 quy định: "Đầu tư, xây dựng hệ thống trường học công lập, cơ sở giáo dục chất lượng cao, cơ sở giáo dục có nhiều cấp học bảo đảm không gian, cảnh quan sư phạm trong và ngoài nhà trường, đội ngũ giáo viên phục vụ tối đa nhu cầu học tập của học sinh; bảo đảm bố trí quỹ đất xây dựng trường học ở vị trí thuận lợi; không bố trí trường học gần nghĩa trang, cơ sở sản xuất gây ô nhiễm tiếng ồn, không khí".

Điều 18 Luật Thủ đô 2024 cũng quy định rõ, biện pháp bảo đảm thực hiện quy hoạch, trong đó, UBND TP có trách nhiệm bố trí quỹ đất phù hợp với quy hoạch để cơ quan, đơn vị, cơ sở thuộc danh mục phải thực hiện di dời xây dựng cơ sở, trụ sở mới nếu có nhu cầu. Quỹ đất sau khi thực hiện việc di dời được bàn giao cho UBND TP quản lý, sử dụng để xây dựng không gian công cộng, tăng tỷ lệ đất cây xanh sử dụng công cộng và bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, phát triển du lịch, không bố trí chức năng ở, lưu trú.

Theo các chuyên gia, các chính sách của Luật Thủ đô 2024 sẽ tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn thành phố, là cơ sở để các trường đa dạng hóa các loại hình giáo dục; mở rộng quan hệ hợp tác với nhiều quốc gia; thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô.

Đồng thời, đây cũng là cơ sở để các trường thu hút được nhân tài, phát triển sản phẩm khoa học, công nghệ, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, từ đó góp phần xây dựng Thủ đô là trung tâm văn hóa, chính trị, kinh tế của cả nước. Các trường đại học, cao đẳng ở Thủ đô xác định tâm thế chủ động, tích cực nắm bắt cơ hội, tận dụng các cơ chế đặc thù và vượt trội của Luật Thủ đô 2024 để tạo ra bước phát triển đột phá, góp phần phát triển mạnh mẽ giáo dục, kinh tế và nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô.

Hà Nội với khát vọng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước