Nâng cao năng lực cạnh tranh và vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước

Diễn đàn là dịp để phân tích những cơ hội và thách thức hiện nay, đồng thời đề xuất những giải pháp cụ thể nhằm giúp DNNN thật sự trở thành động lực dẫn dắt, kiến tạo và lan tỏa phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Bối cảnh cạnh tranh toàn cầu đòi hỏi DNNN phải đổi mới toàn diện và sâu rộng hơn nữa

Với sự tham dự của 200-250 đại biểu, bao gồm đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học, cùng đại diện các doanh nghiệp nhà nước (DNNN), tổng công ty, cơ quan truyền thông…, diễn đàn là dịp để phân tích những cơ hội và thách thức hiện nay, đồng thời đề xuất những giải pháp cụ thể nhằm giúp DNNN thật sự trở thành động lực dẫn dắt, kiến tạo và lan tỏa phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Tổng Giám đốc VOV Đỗ Tiến Sỹ khẳng định: “Trong tiến trình đổi mới và hội nhập, DNNN luôn được Đảng và Nhà nước xác định là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc dân, là lực lượng vật chất nòng cốt để Nhà nước điều tiết, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh tài chính - tiền tệ, và góp phần thực hiện các chính sách an sinh xã hội. Khu vực DNNN đã không ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động, tái cơ cấu tổ chức, đổi mới quản trị và đẩy mạnh chuyển đổi số. Nhiều tập đoàn, tổng công ty nhà nước như EVN, PVN, Mobifone, Viettel, VNPT, Vietnam Airlines…đã trở thành đầu tàu trong nhiều ngành, lĩnh vực, góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP, đóng góp ngân sách và bảo đảm ổn định kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh của khu vực DNNN vẫn chưa tương xứng với nguồn lực đang nắm giữ. Không ít doanh nghiệp vẫn còn hạn chế trong đổi mới quản trị, chậm chuyển đổi số, thiếu cơ chế khuyến khích sáng tạo và chia sẻ lợi ích gắn với trách nhiệm. Trong khi đó, bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, sự chuyển đổi mạnh mẽ về công nghệ, xu thế phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức và cách mạng công nghiệp 4.0…đòi hỏi DNNN phải đổi mới toàn diện và sâu rộng hơn nữa”.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy - Phó Cục trưởng, Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính). Về kết quả hoạt động, tính đến cuối năm 2024, các doanh nghiệp có vốn nhà nước (không tính 4 ngân hàng thương mại nhà nước) đang quản lý tổng tài sản có giá trị trên 4,3 triệu tỷ đồng, tổng vốn chủ sở hữu là trên 1,9 triệu tỷ đồng, đóng góp cho ngân sách nhà nước trên 400 ngàn tỷ đồng/năm. Tổng tài sản là 4.336.285 tỷ đồng (doanh nghiệp Trung ương là 3.804.009 tỷ đồng, chiếm 87,7% tổng tài sản; doanh nghiệp địa phương là 532.276 tỷ đồng, chiếm 12,3% tổng tài sản). Về tổng thể, theo số liệu của Cục Thống kê, các DNNN có quy mô tổng tài sản và nguồn vốn chủ sở hữu thấp hơn so với khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước (trung bình giai đoạn 2017-2023 chỉ đạt khoảng 22,6% tổng tài sản, 15,2% tổng nguồn vốn của toàn bộ doanh nghiệp) nhưng nộp ngân sách trung bình đạt 34,2% tổng thu ngân sách.

Bên cạnh các kết quả đạt được nêu trên, DNNN đang đối mặt với nhiều hạn chế, thách thức như: vai trò của DNNN trong dẫn dắt, tạo động lực cho doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế phát triển và thúc đẩy liên kết, hình thành chuỗi giá trị gia tăng còn hạn chế. Hai là, nguồn lực về vốn, tài sản của DNNN chưa được khơi thông do quy định về phân công, phân cấp thẩm quyền quyết định đầu tư chưa trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp đối với các quyết định đầu tư lớn, các quyết định mang tính rủi ro. Ba là, tính chủ động, cạnh tranh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của DNNN còn hạn chế. Bốn là, hiệu quả hoạt động chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ. Năm là, công tác đổi mới quản trị doanh nghiệp còn chậm, chưa tiệm cận với các nguyên tắc và thông lệ quốc tế. Số lượng DNNN ứng dụng quản trị trên nền tảng số, thực hiện quản trị doanh nghiệp tiệm cận với các nguyên tắc quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) còn hạn chế. Sáu là, việc tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp còn nhiều bất cập; quá trình quyết toán cổ phần hóa chưa đảm bảo thời gian, còn để kéo dài tại một số doanh nghiệp sau cổ phần hóa; tiến độ triển khai cổ phần hóa, thoái vốn chậm, không đạt yêu cầu kế hoạch đề ra.

Những kiến nghị của chuyên gia

Tổng Giám đốc VOV Đỗ Tiến Sỹ phát biểu khai mạc diễn đàn.

Tham luận tại diễn đàn, ông Nguyễn Tất Thái - Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê - ổn định tiền tệ, tài chính (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh về định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới, trong đó, kinh tế nhà nước vẫn giữ vai trò chủ đạo, trong đó tài nguyên, đất đai, khoáng sản thuộc sở hữu Nhà nước, là nền tảng phát triển. Chú trọng phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nông nghiệp và xuất khẩu, đồng thời bảo đảm an sinh xã hội và tự chủ quốc phòng, nhằm xây dựng một mô hình phát triển bền vững, toàn diện và hiện đại cho Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê - ổn định tiền tệ, tài chính đề xuất các cơ quan thẩm quyền sớm ban hành văn bản cụ thể hóa Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15), để thực sự trao quyền tự chủ nhiều hơn cho doanh nghiệp và người đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp (kể cả quyết định kinh doanh, phê duyệt dự án, chế độ tài chính, tiền lương); cụ thể hóa các quyền, trách nhiệm, cũng như tiêu chuẩn, chính sách đối với người đại diện phần vốn nhà nước theo Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, để vừa đảm bảo thu hút nhân tài, khuyến khích sự sáng tạo nhưng cũng là cơ sở kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả…

Tiếp tục đẩy nhanh cơ cấu lại và cải cách quản lý DNNN, thực hiện một cách đồng bộ đổi mới mô hình với giải pháp đổi mới cơ chế quản lý và giám sát, quản trị doanh nghiệp theo chuẩn mực kinh tế thị trường và thông lệ quốc tế. Cần phân định rõ chính sách về quản lý vốn nhà nước đầu tư tại DNNN: quản lý nhà nước đối với mọi loại hình doanh nghiệp trong nền kinh tế; quản lý theo chức năng đại diện chủ sở hữu vốn của nhà nước; quản trị của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Tất Thái cho biết, hiện nay, các cơ quan thẩm quyền đang nghiên cứu xây dựng và ban hành các nghị quyết, chương trình kế hoạch và chiến lược phát triển kinh tế nhà nước. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng thể hiện sự quyết tâm, nỗ lực tháo gỡ khó khăn để phát huy vai trò chủ đạo của DNNN trong kỷ nguyên mới. Tuy nhiên, cần chú ý tới sự đồng bộ trong mục tiêu, giải pháp giữa các lĩnh vực, các ngành cũng như các văn bản điều hành; đảm bảo sự hài hòa nhưng có sự tách bạch giữa mục tiêu chính sách và mục tiêu kinh doanh, phù hợp với từng ngành, lĩnh vực.

Ông Chử Đức Hoàng - Chánh văn phòng Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), nhấn mạnh đổi mới công nghệ là điều kiện sống còn của DNNN trong kỷ nguyên số. DNNN cần chủ động dẫn dắt sự nghiệp phát triển khoa học và công nghệ, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Để nâng cao năng lực cạnh, hoàn thành sứ mệnh lớn lao của mình, ông Đặng Huy Đông - Chủ tịch Viện Quy hoạch và Phát triển cho rằng DNNN cần một môi trường kinh doanh lành mạnh, khung khổ pháp lý minh bạch, dễ làm, dễ hiểu, không rủi ro công vụ.

DNNN phải được hoạt động theo cơ chế thị trường, lấy hiệu quả kinh tế làm tiêu chí đánh giá chủ yếu; tự chủ, tự chịu trách nhiệm; cạnh tranh bình đẳng với doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác theo quy định của pháp luật.

Cùng với đó, DNNN cần tập trung vào những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, lĩnh vực đóng vai trò dẫn dắt, tạo động lực phát triển nhanh cho các ngành, lĩnh vực khác và nền kinh tế. Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước lớn sớm hình thành Trung tâm Nghiên cứu - Phát triển và Chuyển đổi kép (số và xanh) phục vụ việc nâng cao năng lực khoa học - công nghệ, đổi mới - sáng tạo và sức cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp.

TS. Hà Huy Ngọc - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho biết: “Trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng của khu vực kinh tế nhà nước đã có sự phục hồi nhẹ. Năm 2022, tốc độ tăng trưởng đạt 8,86%, cao hơn đáng kể so với mức trung bình của khu vực này trong giai đoạn trước đó. Trong tương lai, vai trò của khu vực kinh tế nhà nước có thể tiếp tục thu hẹp về tỷ trọng, nhưng vẫn đóng vai trò quan trọng trong các lĩnh vực chiến lược như cơ sở hạ tầng, năng lượng và tài chính công. Việc cải cách và nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực này sẽ là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam”.

Cơ hội với hàng thủ công Hà Nội Lợi thế từ Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu Âu - Việt Nam (EVFTA) đang mở ra cánh cửa rộng cho hàng ...