Người giữ nhịp bình yên cho cộng đồng

Tư pháp 07:18 | 23/01/2026

Ở những làng quê yên ả, khu dân cư, nơi tưởng chừng chỉ có nhịp sống quen thuộc ngày qua ngày nhưng lại luôn tiềm ẩn những va chạm, mâu thuẫn nảy sinh từ chính đời sống thường nhật.

Người dân xã Yên Xuân tham gia buổi tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật. Ảnh N.M

Đó có thể là phần đất bị chồng lấn, một lối đi chung bị lấp mất, hay những bất hòa âm ỉ trong chính mỗi gia đình. Khi những mâu thuẫn ấy không được hóa giải kịp thời, rất dễ trở thành đơn thư, khiếu kiện kéo dài. Giữa những “điểm nóng” đó, các hòa giải viên ở cơ sở đã lặng lẽ vào cuộc, bằng sự kiên trì, công tâm và cái tâm với cộng đồng, để giữ lại sự bình yên cho thôn xóm, tổ dân phố.

Từ ranh giới "mờ" đến cái bắt tay đồng thuận

Nhắc đến công tác hòa giải ở thôn Sổ Tơi, xã Yên Xuân, TP Hà Nội không thể không nói đến anh Nguyễn Văn Hoàn, Trưởng thôn, tổ phó tổ hòa giải. Anh Nguyễn Văn Hoàn cho biết, phần lớn các vụ việc phát sinh trên địa bàn thôn đều liên quan đến tranh chấp đất đai. Những mâu thuẫn ấy không xuất phát từ sự cố tình chiếm đoạt mà chủ yếu do lịch sử sử dụng đất lâu dài, ranh giới ngày xưa chỉ được xác định bằng hàng rào tre, hàng rào mây, không có đo đạc chính xác như hiện nay.

Anh Hoàn nhớ lại một vụ tranh chấp điển hình giữa hai hộ gia đình liền kề. Khi một hộ tiến hành đào móng, xây tường bao đã không trao đổi trước với hàng xóm nên phần móng bị cho là lấn sang đất nhà hàng xóm. Từ chỗ nghi ngờ, hai bên lời qua tiếng lại, không ai chịu ai, mâu thuẫn ngày càng căng thẳng. Nắm bắt được thông tin, tổ hòa giải của thôn Sổ Tơi đã đến gặp gỡ hai bên, lắng nghe hai bên trình bày về nội dung của mình.

Sau đó, tổ hòa giải thôn đã mời hai gia đình lên nhà văn hóa để trao đổi công khai. Tại đây, mỗi bên đều được trình bày đầy đủ ý kiến. Sau đó, tổ hòa giải căn cứ vào bản đồ địa chính, sổ đỏ, đồng thời mời các hộ liền kề đến chứng kiến, xác định lại mốc giới. “Khi mọi thứ được làm rõ, cả hai gia đình đều vui vẻ chấp nhận, bởi họ thấy chúng tôi làm việc khách quan, minh bạch, không thiên vị ai”, anh Hoàn chia sẻ.

Theo anh, điều quan trọng nhất trong hòa giải tranh chấp đất đai là giải thích rõ ràng, thuyết phục bằng lý lẫn tình. Khi người dân hiểu rằng việc xác định ranh giới là để bảo đảm quyền và lợi ích của các hộ gia đình, đồng thời giữ gìn tình làng nghĩa xóm lâu dài, họ sẵn sàng ngồi lại với nhau. Cùng hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ông Quách Công Đoan, thôn Gốc Giàng, xã Mỹ Đức, Hà Nội lại có cách hòa giải khác. Ông Quách Công Đoan chia sẻ, với đặc thù ở thôn có 98% là người dân tộc Mường, ông đã gắn bó 17 năm với vị trí trưởng thôn nên với ông, hòa giải không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là trách nhiệm của người đứng đầu trước cộng đồng.

Ông Quách Công Đoan kể lại một vụ tranh chấp ranh giới giữa hai hộ gia đình, trong đó có một bên là cán bộ, đảng viên. Do xây dựng tường bao trước khi đo đạc lại, phần đất xây dựng bị lệch sang hộ bên cạnh vài chục phân. Mâu thuẫn kéo dài, đơn thư gửi đi nhiều nơi, gây bức xúc trong Nhân dân.

Trong quá trình hòa giải, ông Đoan không chỉ phân tích các quy định pháp luật, mà còn nhấn mạnh đến trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên. Bằng sự kiên trì vận động, kết hợp với tiếng nói của người uy tín trong cộng đồng, hai bên cuối cùng thống nhất điều chỉnh lại ranh giới, rút đơn khiếu kiện. Với ông Đoan, mỗi vụ hòa giải thành không chỉ giải quyết được mâu thuẫn trước mắt, mà còn củng cố niềm tin của người dân vào vai trò của chính quyền cơ sở.

Ông Mai Văn Liên trao đổi với PV. Ảnh Công Phương.

Hòa giải viên vừa phải thấu hiểu, vừa phải tinh tế trong hòa giải

Nếu tranh chấp đất đai có thể giải quyết bằng hồ sơ, bản đồ địa chính thì mâu thuẫn trong gia đình lại đòi hỏi sự tinh tế và thấu hiểu sâu sắc. Ông Mai Văn Liên, hòa giải viên tổ dân phố số 10, phường Phú Thượng, TP Hà Nội cho rằng, với những vụ hòa giải trong gia đình nếu không thấu hiểu sâu sắc thì chỉ hóa giải bề nổi mà không triệt tiêu được mâu thuẫn.

Ông Mai Văn Liên nhớ lại câu chuyện của gia đình trên địa bàn. Vụ việc tưởng chừng đơn giản nhưng kéo dài dai dẳng. Gia đình này có đất, đã chia cho các con, song do thương cô con gái đơn thân nên để lại một phần đất dưỡng già. Khi người con trai bán đất, lại bán luôn cả phần lối đi chung của chị gái dẫn tới mâu thuẫn bùng phát. Bà mẹ liên tục làm đơn kiện chính con trai mình.

Tổ hòa giải nhiều lần phân tích các quy định pháp luật nhưng không đạt kết quả. Nhận thấy nếu tiếp tục “nói lý” sẽ càng làm rạn nứt tình cảm, các hòa giải viên chuyển sang khơi gợi tình mẫu tử, nghĩa ruột thịt. Những câu chuyện về sự hy sinh của người mẹ, về tình anh em được nhắc lại trong các buổi gặp gỡ riêng. Cuối cùng, người con trai chấp nhận bỏ tiền mua lại phần đất của mẹ, coi như để mẹ yên tâm dưỡng già. Gia đình dần trở lại êm ấm. “Hòa giải thành công là khi không ai thắng – thua, mà mọi người đều giữ được tình thân”, ông Liên nêu quan điểm.

Với anh Khuất Như Lai, Trưởng thôn Thúy Lai, Tổ phó tổ hòa giải xã Thạch Thất, Hà Nội cho rằng, phần lớn các vụ việc ở địa phương đều là những mâu thuẫn nhỏ, nếu phát hiện sớm và xử lý kịp thời thì sẽ không trở nên phức tạp.

Trong đó, có một vụ mâu thuẫn gia đình, hai vợ chồng đang trên bờ vực ly hôn. Người vợ không chịu được cảnh chồng ghen tuông, uống rượu rồi chửi bới khiến gia đình căng thẳng. Người vợ thì vẫn yêu chồng, không muốn gia đình ly hôn vì con cái nhưng người chồng ngày nào cũng uống rượu, chửi bới, ghen tuông.

Sau khi người vợ tìm đến tổ hòa giải thôn, các thành viên đã phân công nhau gặp gỡ, tìm hiểu các mâu thuẫn từ người chồng. Qua trò chuyện, người chồng chia sẻ về việc vợ đi bán hàng từ sáng đến tối mới về, rồi những lời đưa đẩy khiến anh nghĩ vợ có người khác ở bên ngoài. Bên cạnh đó, khi về nhà, do anh hay uống rượu nên vợ ít gần anh, từ những cái đó, khiến anh cảm thấy mình bị phản bội, vợ không còn thương mình nữa nên mới uống rượu, chửi bới,...

Nắm được nội tình mâu thuẫn, các thành viên tổ hoà giải đã gặp gỡ, chia sẻ tâm tư, nguyện vọng của các bên cho nhau và góp ý giúp hai bên cùng sửa những hành vi chưa đúng và tạo điều kiện để hai vợ chồng cùng ngồi nói chuyện với nhau, chia sẻ những hiểu nhầm để không còn mâu thuẫn nữa. Từ đó, hai vợ chồng hết mâu thuẫn, chồng bớt uống rượu và không chửi vợ con nữa.

Theo anh Lai, quan điểm xuyên suốt của tổ hòa giải là giữ tình làng nghĩa xóm nên có mâu thuẫn đất đai, tranh chấp ranh giới, mâu thuẫn trong gia đình thì tổ hòa giải cũng tìm cách để hóa giải mâu thuẫn, giúp mọi người không mất tình cảm, gắn kết, đoàn kết cùng nhau sinh sống đầm ấm. Trong đời sống xã hội hôm nay, khi áp lực kinh tế, đô thị hóa khiến các mối quan hệ dễ bị rạn nứt, vai trò của hòa giải viên cơ sở càng trở nên quan trọng. Bằng sự kiên trì, tận tâm và trách nhiệm, hòa giải viên đã và đang góp phần giữ gìn sự ổn định, đoàn kết trong từng gia đình, từng khu dân cư – những viên gạch nền móng cho sự bình yên bền vững của xã hội.