Thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo toàn dân

Các chuyên gia bày tỏ quan điểm về Dữ liệu cộng đồng (CGD) - ứng dụng trong đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Ảnh Thái Phương

Cuộc cách mạng sâu sắc

Hội thảo do Cục Khởi nghiệp và DN Công nghệ (NATEC), Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia (NSSC) (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp với Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) - United Way Việt Nam - Trưởng Cộng đồng Đổi mới Sáng tạo Mở Xã hội tổ chức, quy tụ đại diện cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, DN, viện trường, startup, nhà đầu tư và các tổ chức xã hội. Thành phần đa dạng này phản ánh đúng bản chất của “đổi mới sáng tạo toàn dân”: không phải một sân chơi riêng của startup, mà là một hệ sinh thái đa chủ thể. Điểm khác biệt của cách tiếp cận “đổi mới sáng tạo mở xã hội” là mở rộng quyền tham gia cho những nhóm vốn ít cơ hội bước vào hệ sinh thái công nghệ: thanh niên, phụ nữ, người khuyết tật, cộng đồng nông thôn… Đổi mới sáng tạo trở thành phong trào toàn dân khi người dân không chỉ là người dùng cuối, mà là đồng thiết kế giải pháp và đồng thụ hưởng giá trị.

Các chuyên gia đã tập trung vào các trụ cột: kết nối – mở – bao trùm; phát triển Dữ liệu cộng đồng (Citizen-Generated Data – CGD); và chuẩn bị nhân lực tương lai theo hướng tư duy mở, trách nhiệm xã hội, gắn ESG và “AI for Good”. Ở góc nhìn chính sách, việc đặt “toàn dân” vào trung tâm cũng phù hợp tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết nhấn mạnh huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và sự tham gia tích cực của DN và Nhân dân, coi đây là cuộc cách mạng sâu sắc, triển khai quyết liệt và lâu dài.

Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Hồng Quất - Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và DN Công nghệ nêu một bối cảnh đáng chú ý: Việt Nam đang đối diện các thách thức dài hạn như bẫy thu nhập trung bình, già hóa dân số, ô nhiễm môi trường, áp lực tại các siêu đô thị. Nếu khởi nghiệp chỉ chạy theo trào lưu, hệ sinh thái sẽ “ồn ào mà mỏng”. Nếu đổi mới sáng tạo hướng vào bài toán xã hội - môi trường và năng lực chống chịu của cộng đồng, giá trị tạo ra sẽ “dày” hơn và có sức lan tỏa.

Cách ví von hình tượng Thánh Gióng được nhắc đến như biểu trưng TECHFEST 2025: lớn nhanh nhờ sức dân. Thông điệp này có thể hiểu theo ngôn ngữ của hệ sinh thái: muốn startup bứt phá, phải có cộng đồng làm bệ phóng, dữ liệu làm nhiên liệu, và hợp tác đa bên làm động cơ. Một điểm nhấn quan trọng là thúc đẩy CGD - dữ liệu do người dân tạo ra, giúp giải pháp sát thực tế hơn, phản ánh đúng nhu cầu và trải nghiệm. Thay vì đoán người dùng cần gì, hệ sinh thái được khuyến nghị lắng nghe bằng dữ liệu, đồng thời tạo cơ chế để cộng đồng tham gia thu thập - phản hồi - cải tiến liên tục. Ở đây, dữ liệu không chỉ là kỹ thuật. Đó còn là câu chuyện niềm tin, đạo đức và quản trị: dữ liệu cộng đồng chỉ có giá trị khi người dân tin rằng tiếng nói của họ được tôn trọng và được chuyển hóa thành thay đổi. Và vì vậy, đổi mới sáng tạo toàn dân cần đi kèm năng lực bảo vệ quyền riêng tư, minh bạch cơ chế sử dụng dữ liệu và khả năng đo lường tác động xã hội một cách có trách nhiệm.

Giỏi công nghệ thôi chưa đủ

Hội thảo cũng gợi ra một yêu cầu mới cho hệ sinh thái: ươm tạo nhân lực không chỉ mạnh “hard skills”, mà còn có tư duy mở - trách nhiệm - hiểu cộng đồng - hướng tới giá trị chung, đặc biệt trong kỷ nguyên AI. Điều này tương thích với một quan sát được nhắc nhiều trong các diễn đàn startup: đổi mới sáng tạo là “yếu tố sống còn”, nhất là giai đoạn đầu; nhưng nếu đổi mới không gắn nhu cầu thật và mô hình quản trị phù hợp, startup khó sống qua 24 tháng đầu tiên. Một nội dung đáng chú ý là việc giới thiệu sáng kiến SOAR (Social Open Innovation for All Resilience – “Bay lên”) – mô hình đổi mới sáng tạo mở xã hội nhằm thúc đẩy hệ sinh thái hợp tác có trách nhiệm tại Việt Nam. SOAR được mô tả dựa trên bốn trụ cột: tối ưu mô hình kinh doanh gắn tác động xã hội - môi trường và nguyên tắc ESG; đồng kiến tạo với cộng đồng, dùng dữ liệu cộng đồng để cải tiến; đổi mới mở theo mô hình “win-win-win” giữa startup - DN/nhà đầu tư - cộng đồng; và đánh giá, đo lường tác động xã hội minh bạch.

Nếu coi TECHFEST là “sân khấu”, SOAR giống như “hậu trường vận hành”: tạo khung làm việc để các bên hợp tác bền vững, thay vì gặp nhau theo sự kiện. Điểm mạnh của cách tiếp cận này là đưa đo lường tác động thành tiêu chuẩn ngay từ đầu, giúp hệ sinh thái tránh tình trạng “tăng trưởng số lượng - giảm chất lượng”. Hội thảo có sự tham gia của Đại sứ Hà Lan tại Việt Nam Kees van Baar, ngài Đại sứ nhấn mạnh đổi mới sáng tạo chỉ có ý nghĩa khi gắn với con người, đảm bảo tiếp cận số bình đẳng và không để ai bị bỏ lại phía sau. Từ góc nhìn đối tác phát triển, đây là nhắc nhở quan trọng: đổi mới sáng tạo toàn dân không thể chỉ chạy theo tốc độ công nghệ, mà phải đi cùng tính bao trùm và phúc lợi cộng đồng.

Từ các thông điệp của TECHFEST 2025 và tinh thần Nghị quyết 57, có thể rút ra bốn ưu tiên hành động để khởi nghiệp đổi mới sáng tạo toàn dân đi vào thực chất: thiết kế cơ chế tham gia: Tạo “cửa vào” cho cộng đồng bằng chương trình đồng kiến tạo, học liệu mở, thí điểm mô hình tại địa phương; đưa người dân thành đối tác thiết kế giải pháp; Đưa dữ liệu cộng đồng thành hạ tầng mềm: khuyến khích chuẩn dữ liệu, nền tảng thu thập phản hồi an toàn, cơ chế quản trị dữ liệu có trách nhiệm; Ươm tạo nhân lực kiểu mới: kết hợp công nghệ với ESG, đạo đức số, năng lực làm việc liên ngành, chuẩn bị lực lượng “AI for Good” có thể tạo giá trị xã hội; Đo lường tác động như KPI bắt buộc: áp dụng khung đo lường ngay từ giai đoạn thử nghiệm; khuyến khích các “win–win–win” có kiểm chứng, tránh phong trào hình thức.

	Chuyển tải thông điệp về tầm nhìn, định hướng và quyết tâm đổi mới, sáng tạo của Việt Nam
	Thủ tục xây dựng, thẩm định chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo
	Ứng dụng công nghệ tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng