Pháo đài T1: mạch ngầm quyết sách dưới lòng di sản nghìn năm

Lối vào hầm chỉ huy tác chiến T1 mang vẻ trang nghiêm giữa khu trung tâm di sản. Ảnh: Minh Đức

Trình độ xây dựng quân sự vượt thời đại

Tại di tích Hoàng thành Thăng Long, hầm chỉ huy tác chiến T1 mở ra một chương sử hào hùng. Đây từng là trung tâm điều hành tối cao, nơi chỉ đạo mạng lưới phòng không bảo vệ bầu trời Hà Nội. Sự gắn kết giữa tầng di sản cổ kính phía trên và "bộ não" thép bên dưới tạo nên một hành trình ký ức trọn vẹn, đầy ắp chiều sâu cảm xúc.

Xây dựng vào năm 1967, công trình này phản ánh trình độ kỹ thuật quân sự bậc cao với diện tích khoảng 64m². Lớp tường bê tông dày hơn một mét bao bọc toàn bộ hầm, đảm bảo sức chịu đựng trước sức công phá từ các loại bom hạng nặng. Bước qua cánh cửa thép dày đặc, không gian tĩnh lặng đưa du khách ngược dòng thời gian về những ngày đêm rực lửa.

Hệ thống cửa thép được thiết kế dạng cánh cung chống áp lực, giúp ngăn chặn tia phóng xạ và bảo vệ tuyệt đối cho bộ chỉ huy. Cầu thang dẫn xuống lòng hầm với những bậc bê tông vững chãi vẫn giữ nguyên được các thiết bị điện nguyên bản từ thời chiến. Mọi mét vuông diện tích đều thấm đẫm mồ hôi và trí tuệ của những người đặt vận mệnh dân tộc lên hàng đầu.

Thiết bị cửa tự động thoát hơi do công binh Việt Nam tự nghiên cứu sản xuất lắp đặt. Ảnh: Minh Đức

Đặc biệt, hệ thống cửa tự động thoát hơi do công binh Việt Nam tự nghiên cứu sản xuất đã chứng minh khả năng tự chủ công nghệ quốc phòng. Thiết bị này điều tiết áp suất không khí, ngăn chặn khí độc xâm nhập để duy trì môi trường làm việc ổn định cho các sĩ quan. Những đường ống thông gió phức tạp chạy dọc trần hầm phản ánh sự chuẩn bị cho cả kịch bản chiến tranh hóa học ác liệt nhất.

Dọc hành lang hầm, các bảng điều khiển điện và thiết bị hỗ trợ kỹ thuật được bố trí hợp lý để tối ưu hóa không gian hẹp. Lớp sàn gạch hoa văn cổ điển tạo điểm nhấn nhẹ nhàng giữa không gian quân sự khô khan, mang hơi thở kiến trúc Đông Dương vào công trình. Sự tinh tế này giúp giảm bớt cảm giác ngột ngạt cho các sĩ quan phải làm việc liên tục trong môi trường khép kín.

Không gian phòng họp chính với dãy bàn ghế gỗ và bản đồ tác chiến treo trên tường. Ảnh: Minh Đức

Phòng trực tác chiến nằm tại vị trí trung tâm, nơi tập hợp mọi thông tin tình báo từ khắp các trạm ra đa miền Bắc. Các sĩ quan tại đây làm việc 24/24, xử lý hàng nghìn mẩu tin mỗi ngày để kịp thời tham mưu cho lãnh đạo. Những dãy bàn ghế gỗ sờn màu và bản đồ treo tường tạo nên bức tranh chân thực về điều kiện làm việc căng thẳng nhưng đầy kỷ luật.

Tư duy logic trong việc bố trí các phòng chức năng giúp quy trình vận hành diễn ra trơn tru, hiệu quả. Phòng họp của lãnh đạo Bộ Tổng Tham mưu thiết kế tách biệt nhưng vẫn kết nối chặt chẽ với khu vực thông tin, giúp việc truyền đạt mệnh lệnh diễn ra tức thì. Công trình này tiêu biểu cho nghệ thuật quân sự Việt Nam: lấy yếu thắng mạnh, dùng sự chuẩn bị chu đáo để đối đầu kẻ thù có tiềm lực quân sự vượt trội. Từng mét tường bê tông, từng khớp nối cửa thép đều mang trong mình niềm tin chiến thắng mãnh liệt của cả dân tộc.

Hệ thống điện thoại quay số đa dạng đóng vai trò huyết mạch thông tin thời chiến. Ảnh: Minh Đức

Sức sống di sản từ những hiện vật vô giá

Hầm T1 hiện lưu giữ bộ sưu tập hiện vật phong phú như điện thoại quay số, máy đánh chữ và khí tài truyền tin đặc chủng. Những chiếc điện thoại kết nối trực tiếp đến Phủ Chủ tịch hay các trận địa tên lửa từng phát đi hiệu lệnh sẵn sàng chiến đấu. Tiếng chuông reo vang trong căn hầm này từng là khởi đầu cho những cuộc đánh trả đanh thép đối với “siêu pháo đài bay” B-52.

Điểm nhấn ấn tượng là chiếc cặp da và thước kẻ chỉ huy của Thiếu tướng Nguyễn Văn Ninh, những vật dụng trực tiếp tham gia vào việc đánh chặn địch. Sự hiện diện của những tờ báo cũ trên bàn làm việc cho thấy tư duy của người cầm quân không bao giờ tách rời thực tiễn cuộc sống. Mỗi kỷ vật đều mang trong mình một câu chuyện riêng về lòng yêu nước và ý chí quyết thắng.

Các buồng điện thoại cách âm nhỏ hẹp với tường đục lỗ tiêu âm đặc trưng cho thấy yêu cầu khắt khe về bảo mật thông tin. Mỗi sĩ quan khi thực hiện cuộc gọi đều phải đảm bảo tính bí mật tuyệt đối, tránh nhiễu âm từ môi trường xung quanh. Cách thiết kế này giúp tối ưu hóa hiệu quả làm việc, đảm bảo mạch máu thông tin từ hầm ra tiền tuyến luôn thông suốt.

Những kỷ vật gắn liền với các tướng lĩnh cấp cao trong thời kỳ trực chiến tại hầm T1. Ảnh: Minh Đức

Khu vực làm việc của nhân viên thông tin với thiết kế tường tiêu âm độc đáo. Ảnh: Minh Đức

Trong không gian phòng thông tin, phóng viên gặp ông Nguyễn Văn Hùng, một du khách trú tại phường Ba Đình đang lặng lẽ nhìn dãy điện thoại cũ. Ông chậm rãi chia sẻ: “Đứng dưới hầm, tôi mới thấm hết sự gian khổ ông cha. Những bức tường bê tông lạnh ngắt gánh vác cả vận mệnh của Thủ đô. Các vật dụng tuy cũ kỹ vẫn toát lên vẻ oai hùng, kỷ luật. Thế hệ chúng tôi luôn trân trọng từng mét đất nơi đây. Tôi cảm nhận sức nóng cuộc chiến dù đang đứng dưới lòng đất lạnh. Những chi tiết nhỏ từ chiếc điện thoại đến bảng điều khiển đều mang tinh thần kỷ luật thép. Thế hệ hôm nay cần nhìn vào đó để thấu hiểu rằng giá trị hòa bình đổi bằng biết bao máu xương”. Lời tâm sự chân thành ấy chạm đến trái tim nhiều người có mặt, khẳng định sức sống mãnh liệt di tích trong đời sống của Nhân dân.

Toàn cảnh phòng điều hành tác chiến nơi từng đưa ra những quyết sách lịch sử. Ảnh: Minh Đức

Đứng dưới hầm, nhiều du khách không khỏi bồi hồi khi cảm nhận sức nóng của cuộc chiến năm xưa qua các kỷ vật thời chiến. Pháo đài T1 từng gánh vác vận mệnh của cả Thủ đô trong những giờ phút ngàn cân treo sợi tóc. Di tích không chỉ kể lại câu chuyện về quá khứ hào hùng mà còn nhắc nhở thế hệ trẻ về giá trị của độc lập, tự do và hòa bình hôm nay.

Kết thúc hành trình dưới lòng đất, bước trở lại ánh nắng mặt trời, dư âm của một thời kiên cường vẫn còn vang vọng. Hầm chỉ huy tác chiến T1 không chỉ là một điểm tham quan giàu sức hút trong quần thể di sản Hoàng thành Thăng Long, mà còn là bài học lịch sử sống động về nghệ thuật quân sự và ý chí sắt đá của một dân tộc kiên cường, chưa bao giờ khuất phục.

	Thành cổ Hà Nội: Từ pháo đài quân sự đến chứng nhân lịch sử bi tráng
	Hầm D67 và bí mật “Tổng hành dinh” ngầm của Hà Nội thời chiến
	Khơi dậy nghề chạm khảm giữa lòng di sản đình Vũ Thạch

Mộc Miên - Minh Đức