Giữ nghề xưa trong phố

Các nghệ nhân trình diễn kỹ thuật khảm trai trong khuôn viên cụm di tích đình, đền, chùa Vũ Thạch.

Các nghệ sĩ như Vũ Xuân Đông, Lê Đăng Ninh, Trương Hoàng Hải, Phạm Thủy Tiên, Đỗ Hiệp và Nguyễn Thế Sơn đã không lựa chọn hình ảnh rực rỡ ban đầu mà sáng tạo từ những vật liệu giản dị. Những mảnh vỏ trai quen thuộc trong đời sống thôn quê, qua bàn tay của con người, được tái hiện rõ nét với hình ảnh dân gian “nghêu, sò, ốc, hến”, mang theo ký ức của làng nghề, của những chuyến gồng gánh lên kinh kỳ, của một thời phố Hàng Khay rộn ràng tiếng đục, tiếng giũa.

Ban ngày, ánh sáng tự nhiên trong không gian đình cổ soi rõ từng thớ gỗ, từng lát xà cừ. Những tác phẩm khảm không phô bày vẻ lộng lẫy, mà lặng lẽ hiện diện, đủ để níu bước người xem chậm lại, chăm chú quan sát. Khi đêm xuống, trên bề mặt vỏ khảm trai phát sáng, lan tỏa thứ ánh sáng dịu nhẹ như hơi thở của quá khứ vẫn âm thầm lưu lại trong không gian cổ kính. Đình Vũ Thạch, vốn gắn bó mật thiết với lịch sử nghề chạm khảm trai ven hồ Lục Thủy xưa, nay trở thành không gian trưng bày của nghề thủ công từng hiện diện một thời trên phố. Những câu chuyện về tổ nghề, về làng Chuôn Ngọ (Chuyên Mỹ), về dòng thợ từ Phú Xuyên, Thanh Hóa ngược lên Thăng Long lập nghiệp… được kể lại một cách tự nhiên, đan cài trong từng tác phẩm, chất liệu và cả cách sắp đặt không gian.

Người xem nhận ra, quy trình khảm trai không phải như một bài giảng kỹ thuật, mà như một hành trình: từ bản vẽ phác thảo ban đầu, qua công đoạn cưa vỏ, đục gỗ, gắn khảm, mài phẳng, tách tỉa rồi đánh bóng. Mỗi bước đều để lại dấu ấn của người thợ. Khi lớp vỏ thô được mài đi, ánh xà cừ dần lộ diện, ánh lên những gam màu xanh, tím, hồng, nhẹ nhàng, hài hòa. Sự tham gia của các nghệ sĩ đương đại không nhằm thay thế hay làm mới nghề theo cách ồn ào, mà để đối thoại với lịch sử. Các tác phẩm được tạo nên từ nghiên cứu nghiêm túc về nghề chạm khảm, đồng thời mở ra những cách nhìn mới về mối quan hệ giữa di sản và đời sống hôm nay.

Đình Vũ Thạch, trong lựa chọn ấy, không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, mà trở thành không gian sáng tạo của nghệ thuật. Giá trị nằm ở chỗ không dừng lại ở việc tái hiện một thời vàng son đã qua, mà đánh thức mạch nghề vẫn âm ỉ chảy qua năm tháng. Từ những mảnh trai nhỏ bé ánh lên sắc xà cừ, từ tiếng đục đều tay vang lên giữa sân đình, nghề khảm trai hiện lên như một sự tiếp nối lặng thầm nhưng bền bỉ. Chính điều đó đã khẳng định sức sống của nghệ thuật truyền thống, luôn được thích nghi và tiếp tục kể câu chuyện của mình giữa lòng Thăng Long - Hà Nội.

	Giữ đường thẳng giữa muôn nẻo đường cong
	“Cầu thang văn hóa” - Lan tỏa nét đẹp văn minh đô thị Hà Nội
	Khơi dậy nghề chạm khảm giữa lòng di sản đình Vũ Thạch

Mộc Miên