Quy hoạch là động lực phát triển của Hà Nội

Phối cảnh dự án Khu đô thị thể thao Olympic. Ảnh Hanoi.gov.vn

Hà Nội đang gánh vác trọng trách lịch sử: xây dựng không chỉ cho 10 triệu dân mà là biểu tượng phát triển, đầu tàu dẫn dắt Vùng Thủ đô. Sở Quy hoạch - Kiến trúc cam kết phối hợp nhịp nhàng với các sở, ngành, tham mưu “trúng - đúng - kịp thời”, biến quy hoạch thành động lực phát triển.

Những đột phá của Luật Thủ đô trong lĩnh vực quy hoạch - kiến trúc

Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Trần Quang Tuyên cho biết, Luật Thủ đô 2024 là khởi đầu cuộc cách mạng về thể chế, tạo ra những bước chuyển mình căn bản mà ngành quy hoạch - kiến trúc Hà Nội coi là chìa khóa để tháo gỡ các điểm nghẽn.

Ông Trần Quang Tuyên nhấn mạnh 3 điểm đột phá cốt lõi và kết quả cụ thể mà Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã tham mưu thực hiện trong năm qua. Thứ nhất là đột phá về phân cấp, ủy quyền, từ "trình duyệt" sang "tự quyết". Luật Thủ đô 2024 đã mạnh dạn phân quyền cho chính quyền TP trong việc điều chỉnh quy hoạch. Luật Thủ đô năm 2024 đã trao quyền chủ động quyết định điều chỉnh cục bộ quy hoạch (cụ thể hóa tại khoản 3 Điều 17). Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội linh hoạt ứng phó với thực tiễn phát triển nóng của đô thị.

Thứ hai là đột phá về công cụ bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc. Luật 2024 (khoản 4 Điều 21), đã trao quyền cho HĐND TP ban hành danh mục cụ thể các khu vực, công trình kiến trúc có giá trị. Điều này giúp chấm dứt tình trạng tranh cãi pháp lý giữa "bảo tồn" và "phát triển", giữa lợi ích kinh tế và giá trị văn hóa.

Thứ ba là đột phá về xử lý các vấn đề "nóng" của đô thị (di dời và chỉnh trang). Luật 2024 đã luật hóa mạnh mẽ về việc cưỡng chế hay xác định lộ trình di dời các cơ sở gây ô nhiễm, không phù hợp quy hoạch ra khỏi nội đô tại Điều 18 và Điều 20.

Đồng thời, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đang hoàn thiện Đề án xác định khu vực cần thực hiện cải tạo, chỉnh trang đô thị (theo khoản 5 Điều 20) để trình UBND TP ban hành văn bản cá biệt.

“Trong 1 năm qua, với vai trò là cơ quan tham mưu chuyên môn, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã nỗ lực "phủ kín" các khoảng trống pháp lý bằng các Nghị quyết, Kế hoạch cụ thể, chuyển hóa các cơ chế ưu việt của Luật Thủ đô 2024 thành công cụ quản lý thực tế”, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Trần Quang Tuyên nhấn mạnh. Cùng với đó, ông Trần Quang Tuyên cho hay, trong thời gian qua, từ khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và chủ trương phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ theo Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị, Quốc hội đã liên tiếp ban hành nhiều quyết sách mang tính đột phá, kiến tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho Thủ đô. Tuy nhiên, sự chuyển đổi lớn về thể chế bao giờ cũng đi kèm với những thách thức trong giai đoạn chuyển giao. Theo ông Trần Quang Tuyên, các quy định lĩnh vực quy hoạch trong Luật Thủ đô 2024 vẫn còn những “khoảng trễ” nhất định; sự bắt nhịp giữa cơ chế mới vượt trội và bộ máy vận hành thực tiễn đôi lúc chưa thực sự đồng bộ, dẫn đến những lúng túng trong bước đầu triển khai. Do đó, ông đã đưa ra 3 vấn đề liên quan đến lĩnh vực quy hoạch đô thị là tính thời điểm và độ trễ của chính sách. Mặc dù HĐND TP đã kịp thời ban hành các Nghị quyết quy định chi tiết (như Nghị quyết số 34/2024/NQ-HĐND về điều chỉnh cục bộ quy hoạch), nhưng đến thời điểm này, chưa có trường hợp điều chỉnh quy hoạch cục bộ nào được phê duyệt theo quy trình của Luật Thủ đô mới.

Vấn đề thứ hai là sự "lệch pha" giữa Luật Thủ đô 2024 và các Luật, Nghị quyết chuyên ngành mới ban hành, đây là vấn đề cốt lõi nhất hiện nay. Ngay sau khi Luật Thủ đô 2024 có hiệu lực, Quốc hội đã liên tiếp ban hành các văn bản luật và nghị quyết mới với tư duy cải cách mạnh mẽ, tạo ra những quy định "thuận lợi hơn, thoáng hơn" so với chính Luật Thủ đô 2024. Cụ thể, về nhà ở xã hội: Luật Thủ đô 2024 (khoản 2 Điều 29): quy định quy trình khá chặt chẽ, yêu cầu phải lập nhiệm vụ quy hoạch chi tiết đồng thời với đồ án, và việc thẩm định nhiệm vụ phải làm trước. Trong khi đó, Nghị quyết 201/2025/QH15 (về cơ chế đặc thù nhà ở xã hội): tại khoản 1 Điều 6 lại cho phép cắt giảm thủ tục, không phải lập, thẩm định, phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chi tiết đối với dự án nhà ở xã hội. Về quy hoạch các khu chức năng: Luật Thủ đô 2024: chỉ quy định phân quyền thẩm định quy hoạch đối với Khu công nghệ cao (Điều 24). Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024 (Điều 41): đã mở rộng phân quyền thẩm định cho toàn bộ các khu chức năng (bao gồm cả khu kinh tế, khu du lịch, khu công nghiệp...). Tác động của Nghị quyết 258/2025/QH15: Nghị quyết thí điểm cơ chế đặc thù cho các dự án lớn tại Hà Nội (vừa được Quốc hội thông qua tháng 12/2025) đã mang đến những đột phá chưa từng có, vượt xa khung khổ của Luật Thủ đô 2024 hiện hành: Nghị quyết cho phép thay thế các quy hoạch cũ bằng một "Quy hoạch tổng thể Thủ đô" duy nhất. Cho phép thực hiện các dự án cấp bách, dự án lớn ngay cả khi chưa có trong quy hoạch, được phép vừa làm vừa cập nhật. Cho phép lập đồng thời quy hoạch phân khu và chi tiết, bỏ qua nhiều bước trung gian... Ông Trần Quang Tuyên nhận định, thực tiễn pháp lý đã đi nhanh hơn dự báo, nếu cứng nhắc áp dụng Luật Thủ đô 2024 sẽ “trói buộc” TP vào các quy trình cũ, làm chậm cơ hội phát triển.

Hà Nội ngày càng phát triển đô thị văn minh, hiện đại. Ảnh Phạm Hùng

Quy hoạch là nguồn lực hiện thực hóa khát vọng xây dựng Thủ đô

Hướng tới giải quyết căn cơ các điểm nghẽn về hạ tầng, ùn tắc và ô nhiễm, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Trần Quang Tuyên kiến nghị Hà Nội trong thời gian tới sẽ tập trung vào 2 trụ cột chính. Đó là hoàn thiện đồng bộ "Bộ ba công cụ chiến lược": Sở Quy hoạch - Kiến trúc sẽ phối hợp chặt chẽ với các sở, ban, ngành tham mưu cho TP thực hiện song song và đồng bộ 3 nhiệm vụ pháp lý then chốt: sửa đổi Luật Thủ đô; sửa đổi Nghị quyết 15-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quy hoạch Tổng thể Thủ đô. Định hình cấu trúc không gian đô thị: kiên định mô hình "Chùm đô thị đa cực - đa trung tâm" đặt trong Vùng Thủ đô với các đô thị vệ tinh có tính tự chủ chức năng cao, được kết nối chặt chẽ bằng hệ thống giao thông tốc độ cao.

Áp dụng mô hình "Đô thị nén" gắn với định hướng TOD. Đây là giải pháp khoa học nhất để khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng, giảm xe cá nhân và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất. Tổ chức không gian "Đa tầng - Đa lớp", khai thác triệt để tài nguyên không gian theo chiều đứng, phát triển các tổ hợp thương mại, dịch vụ, giao thông ngầm liên thông, không gian mặt đất, không gian tầm thấp và tầm cao. Ông Trần Quang Tuyên khẳng định, quy hoạch không chỉ là công cụ kỹ thuật mà là “người dẫn đường”, công cụ quản trị Nhà nước đắc lực để khơi thông nguồn lực, định hình tương lai Thủ đô. Hà Nội đang gánh vác trọng trách lịch sử: xây dựng không chỉ cho 10 triệu dân mà là biểu tượng phát triển, đầu tàu dẫn dắt Vùng Thủ đô. Sở Quy hoạch - Kiến trúc cam kết phối hợp nhịp nhàng với các sở, ngành, tham mưu “trúng - đúng - kịp thời”, biến quy hoạch thành động lực phát triển. “Chúng tôi cam kết không để quy hoạch là rào cản, mà là nguồn lực hiện thực hóa khát vọng xây dựng Thủ đô Văn hiến - Văn minh - Hiện đại; một đô thị Xanh - Thông minh - Bản sắc, xứng tầm trái tim cả nước, niềm tự hào của người dân Việt Nam”, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Trần Quang Tuyên bày tỏ.

	Phát huy vai trò Thủ đô là trung tâm dẫn dắt, lan tỏa phát triển
	Tháo gỡ rào cản pháp lý, tạo không gian phát triển cho Thủ đô
	Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng phù hợp với định hướng chiến lược phát triển Thủ đô

Vũ Hào